İlk domates fidemi bir yoğurt kovasına dikmiştim. Ne toprağını doğru hazırlamıştım ne de suyunu ayarlamıştım; yaz sonunda elime geçen üç tane çatlak domates oldu. Ama o üç domatesin tadı, marketten aldığım hiçbir şeye benzemiyordu. O günden beri her sezon bir şey daha öğrendim ve şimdi ev bahçesinde sebze yetiştirmek benim için karmaşık bir iş değil, akşamüstü yarım saatlik keyifli bir rutin.
Aşağıda kendi denemelerimden çıkardığım sırayı anlatıyorum. Yeni başlıyorsanız, bu adımları atlamadan izlemeniz ilk sezonunuzu çok daha az hayal kırıklığıyla geçirmenizi sağlar.
İlk sene her şeyi denemek istedim ve karpuzdan brokoliye kadar altı çeşit ektim; yarısı çıkmadı bile. Şimdi yeni başlayanlara üç sebze öneriyorum: marul (salata), ıspanak ve domates. Salata ve ıspanak hızlı büyür, hata affeder, birkaç hafta içinde tabağınıza girer. Domates ise biraz daha ilgi ister ama karşılığını fazlasıyla verir. Üçü birlikte size hem hızlı başarı hissi hem de "gerçek bahçecilik" deneyimi kazandırır.
Domates günde en az 6 saat doğrudan güneş istiyor; ben güneyе bakan balkonuma alana kadar hep cılız kaldı. Marul ve ıspanak ise yarım gölgede, hatta 4 saat güneşle bile idare eder — üstelik çok sıcakta tohuma kaçtıkları için hafif gölge onların işine gelir. Kap seçiminde ölçü şu: domates için en az 15-20 litrelik derin bir saksı, salata ve ıspanak için 20-25 cm derinliğinde geniş bir kasa yeterli. Dipte mutlaka delik olsun; ben ilk yıl deliksiz kovada bir fideyi boğdum.
Bahçe toprağını olduğu gibi saksıya doldurmak en sık yaptığım hataydı; sulayınca taş gibi sıkışıyor. Benim karışımım şöyle: 3 ölçek torf veya hazır saksı toprağı, 1 ölçek yanmış hayvan gübresi ya da solucan gübresi, 1 ölçek perlit veya iri kum. Bu karışım hem su tutuyor hem havalanıyor. Ekimden bir gün önce hazırlayıp hafifçe nemlendiriyorum.
Salata ve ıspanağı tohumdan ekiyorum, çünkü ikisi de doğrudan yerine ekildiğinde iyi tutuyor. Tohumu 1 cm derine atıp üstünü hafifçe kapatın, sıralar arası 20 cm olsun. Domatesi ise fide olarak alıyorum; tohumdan başlamak istiyorsanız 6-8 hafta önceden içeride çimlendirmek gerekiyor. Fideyi dikerken gövdesinin alt kısmındaki 2-3 yaprağı koparıp gövdeyi biraz derine gömüyorum — o gömülen kısımdan yeni kökler çıkıyor ve bitki çok daha güçlü oluyor. Bu tek numara verimimi belirgin şekilde artırdı.
Takvime göre değil, toprağa göre suluyorum. Parmağımı 3-4 cm daldırıyorum; kuruysa su veriyorum. Yazın balkon saksılarını neredeyse her gün, ilkbaharda iki üç günde bir suluyorum. Önemli olan az az sık sık değil, seyrek ama dipten çıkacak kadar bol sulamak; böylece kökler derine iniyor. Domatesin yapraklarını ıslatmamaya çalışıyorum, mantar hastalıkları tam oradan başlıyor.
Dikimden 3 hafta sonra domatese 15 günde bir sıvı gübre veriyorum. Çiçek başlayınca azot ağırlıklı gübreyi bırakıp potasyumu yüksek olana geçiyorum, yoksa bitki yaprak yapıp meyve yapmıyor. Salata ve ıspanak toprak zenginse ek gübre istemiyor. Domates 40-50 cm olunca yanına bir çubuk çakıp bağlıyorum ve haftada bir koltuk altlarından çıkan filizleri (obur dal) elimle koparıyorum.
Marulu kökünden sökmüyorum; dış yapraklarını alttan alıyorum, ortadan büyümeye devam ediyor ve aynı bitkiden haftalarca topluyorum. Ispanakta da aynısı geçerli. Domatesi ise dalında tam renk alınca, sapıyla birlikte hafif bir çevirme hareketiyle alıyorum.
| Sebze | Ekimden hasada | Güneş ihtiyacı | Kap derinliği |
|---|---|---|---|
| Marul / Salata | 45-60 gün | 4-6 saat | 20 cm |
| Ispanak | 40-50 gün | 4-6 saat | 20 cm |
| Domates (fideden) | 60-80 gün | 6-8 saat | 35-40 cm |
Bahçecilikte tek gerçek öğ