Bahçeyle uğraşmaya başladığım ilk yıl, kasım ayında saksıları balkonun köşesine dizip "haydi bahar gelsin" demiştim. Sonraki kış aynı hatayı yapmadım: bir kutu roka ektim, ocak ortasında salatamın yeşilliği kendi balkonumdan geldi. O gün anladım ki soğuk mevsim bahçeciliğin sonu değil, sadece bitki listesinin değiştiği bir dönem. Kış sebzeciliği, doğru türleri seçtiğinizde yazdan çok daha az uğraş isteyen, hatta bazı sebzelerin tadını tatlandıran bir iş.
Aşağıda kendi denemelerimden çıkardığım yolu adım adım anlatıyorum. Yeni başlıyorsanız bu sırayı takip etmeniz işinizi çok kolaylaştırır.
İlk yapmanız gereken şey tohum almak değil, bulunduğunuz yeri tanımak. Ben üç noktaya bakıyorum: ışık, sıcaklık ve rüzgâr. Kışın güneş açısı düştüğü için yazın bol ışık alan bir balkon, aralıkta günde iki saate düşebilir. Bir hafta boyunca sabah, öğle ve ikindi saatlerinde balkona çıkıp gölge nereye düşüyor diye not aldım; bu basit gözlem hangi sebzeyi nereye koyacağımı belirledi.
Kapalı bir cam balkonunuz varsa şanslısınız, dış hava eksiye düşse bile içeride birkaç derece artı kalır. Açık balkonda ise saksıları duvara yakın ve zeminden birkaç santim yüksekte tutmak, kökün donmasını geciktiriyor.
Kışın domates, biber, patlıcan gibi sıcak sevenlerle uğraşmak boşa emek. Bunun yerine serin havada hızlı büyüyen, hafif donu bile kaldıran türlere yöneliyorum:
| Sebze | Nerede iyi olur | Yaklaşık hasat süresi |
|---|---|---|
| Roka | Balkon saksısı, pencere önü | 4-6 hafta |
| Ispanak | Derin kasa, bahçe köşesi | 6-8 hafta |
| Marul (kıvırcık, yağlı) | Geniş yüzeyli kasa | 7-9 hafta |
| Tere ve maydanoz | Pencere önü, küçük saksı | 3-6 hafta |
| Turp | En az 15 cm derin kasa | 4-5 hafta |
| Pazı | Bahçe veya büyük kova | 8-10 hafta |
| Yeşil soğan | Su bardağı veya küçük saksı | 2-3 hafta |
| Lahana, karnabahar | Bahçe toprağı, geniş alan | 3 ay ve üzeri |
Yeni başlayan biri için tavsiyem: roka, tere ve yeşil soğanla başlayın. Üçü de hızlı sonuç veriyor, moral yükseltiyor. Lahana ailesini ilk yıl denemek zorunda değilsiniz; hem çok yer istiyorlar hem sabır.
Kışın en büyük düşman su birikmesi. Soğuk ve ıslak toprak, kökleri çürütüyor. Ben harcın içine bir ölçek perlit veya iri kum katıyorum; ayrıca saksının altındaki delikleri mutlaka kontrol ediyorum. Toprak seçimi ve hazırlanması konusunda anlattığım temel kural kışın daha da geçerli: gevşek, havalanan, su tutmayan bir karışım.
Yazdan kalan toprağı doğrudan kullanmayın. Bir kovaya boşaltıp içinden kök artıklarını ayıklıyorum, üzerine bir miktar solucan gübresi veya yanmış hayvan gübresi karıştırıp havalandırıyorum. Bu kadar basit bir yenileme, kışlık yeşilliklerin gelişimini gözle görülür şekilde hızlandırıyor.
Kışlık sebzelerin çoğu eylül–ekim arasında ekilirse kış boyunca hasat verir. Kasımda ekim yaparsanız çimlenme yavaşlar ama pencere önünde çimlendirip sonra dışarı çıkarmak hâlâ mümkün. Ben ısıtmalı odada bir tepside tohumları çimlendirip, iki gerçek yaprak çıkınca serin ortama alıştırıyorum. Bu geçişi bir hafta boyunca kademeli yapmak lazım; birden soğuğa çıkan fide şok geçirip duruyor.
Aralık–ocak gibi geç kaldığınızda ise mikro yeşilliklere yönelin. Roka, tere, hardal tohumlarını yoğun ekip 10-15 santim boyundayken makasla kesmek, hem hızlı hem tatmin edici.
Kışın en sık gördüğüm hata fazla su. Buharlaşma azaldığı için toprak günlerce nemli kalıyor. Ben parmağımı toprağa iki santim sokup kontrol ediyorum; kuruysa suluyorum, nemliyse bekliyorum. Sulama saatini de sabaha alıyorum, çünkü akşam verilen su gece donuyor.
Yeşil yapraklılar günde en az 4-5 saat doğrudan ışık ister. Güneyye bakan pencere yoksa basit bir bitki lambası işi çözüyor. Ben masa lambası tipi bir LED'i günde 8-10 saat, bitkinin 25-30 santim üstünde tutuyorum. Yaprakların rengi koyulaşıyor, gövde uzayıp cılızlaşmıyor.
Roka, marul ve pazıda bitkiyi kökünden sökmeyin. Dış yapraklardan üçünü dördünü keserseniz merkez büyümeye devam eder ve aynı bitkiden haftalarca toplarsınız. Turpta ise gecikmemek lazım; toprakta fazla kalan turp odunlaşıp acılaşıyor.
Son yazılar